Kulaklar, Yükseklik ve Uçak Yolculuğu

Uçak yolculuğu sırasında niçin kulaklarınızda ‘pop’ diye bir basınç hissettiğiniz hiç merak ettiniz mi ? Veya niçin basınç hissetmediğiniz zaman kulak ağrınızı olduğunu düşündünüz mü? Uçaklar inişe gectiğinde çocukların niçin çok rahatsız olup ağladığını hiç merak ettiniz mi?

Uçak yolculuğu sırasında karşılaşılan en sık tıbbi problem kulak problemleridir. Çoğunlukla basit rahatsızlıklar olur, nadiren geçici ağrı ve işitme kaybı oluşur. Bu broşür uçak yolculuğunuz esnasında karşılaştığınız hafif kulak problemleriniz ve nasıl korunacağınızı anlamanız için hazırlanmıştır.

Kulağın Yapısı :

Kulak genel olarak üç bölüme ayrılır .

Dış Kulak : Başın yan tarafında görülen kulak kepçesi ile içeriye kulak zarına kadar devam eden dış kulak yolundan oluşur.

Orta Kulak : Kulak zarı ile iç kulak arasında kalan ufak boşluktur. Bu arada üç adet kemikçik ( Çekiç , örs , üzengi ) , kulak kemiğinin hava boşlukları bulunur.

İç Kulak : Kulak kemiğinin iç kısmında bulunan ve işitme ile denge sinir uçlarını ihtiva eden bölümüdür.

Hava yolculuğu sırasında probleme yol açan orta kulak bölümüdür. Ufak bir hava boşluğu olduğu için, basınç değişikliklerinden etkilenir.

Normal olarak her yutkunduğunuzda (veya ikinci üçüncü yutkunduğunuzda) kulaklarınızda ufak bir çıt sesi veya basınç oynaması hissedersiniz. Bu esnada geniz ile orta kulak arasındaki östaki borusu vasıtası ile orta kulağınıza hava kabarcığı geçmiştir. Orta kulaktaki hava burayı döşeyen doku tarafından sürekli emilir fakat ‘östaki borusu ‘her iki tarafındaki hava basıncı eşitlenir. Şayet bir şekilde basınç farkı oluşursa , kulaklar tıkalı imiş gibi hissedilir.

Östaki Borusu ve Kulakların Tıkanıklığına Neler Sebep Olur ?

Östaki borusu, birçok sebepten dolayı tıkanabilir veya ağzı kapanabilir. Bu durumda , orta kulak basını eşitlenemez. Orta kulaktaki hava sürekli emilir ve yenilenemediği için vakum oluşur, kulak zarı içeri doğru çöker. gergin kulak zarı normal olarak titreşemez ve sesler donuk, az gelir. Kulak zarının gerginleşmesi de ağrı oluşturabilir. Şayet bu durum bir süre devam ederse , orta kulaktaki basıncı eşitleyebilmek için , orta kulağı döşeyen dokudan kan serumuna benzer bir sıvı sızarak burayı doldurur.Bu duruma ‘orta kulakta sıvı’, ‘seröz otit’ veya ‘aero-otit’ ismi verilir.

Östaki borusunun tıkanmasına yol açan en sık sebep basit soğuk algınlığıdır. Sinüs iltihapları ve burun alerjileri de (saman nezlesi gibi ) sık sebeplerdendir.

Östaki borusu ve onu döşeyen doku , burun ve genizin devamıdır. Bu devamlılıktan dolayı çoğunlukla burunun tıkalı olması , kulakların da tıkalı olmasına ve böyle hissedilmesine sebep olur.

Östaki borusunun tıkanmasının bir diğer sebebi dokularda şişliğe yol açan orta kulak iltihaplarıdır.

Östaki borusu yetişkinlere göre daha dar olduğu için çocuklar tıkanıklığa daha yatkındırlar.

Hava Yolculuğu Nasıl Problem Yaratır ?

Hava yolculuğu esnasında ani basınç değişiklikleri olur. Bu basınç değişikliklerini eşitlenmesi için östaki borusunun o esnada hemen açılıp kapanabilmesi lazımdır. Bu olay özellikle uçak inişe geçtiğinde görülür.

İlk dönemde basınç eşitlenmesi sağlanmayan uçaklarda bu gerçek bir problem oluşturmaktaydı. Günümüzde bu olay en aza düşürülmüştür. Buna rağmen hala bazı önlenemeyen basınç değişiklikleri olabilmektedir.

Gerçekte, basınç değişikliğine yol açan her türlü durum problem yaratır. Aynı durumla, yüksek binalarda hızla hareket eden asansörlerin içinde veya suya dalarken karşılaşırsınız. Derine dalan dalgıçlara ve pilotlara bu durumla nasıl baş edecekleri öğretilir. Siz de kendi metodunuzu öğrenebilirsiniz.

Kulaklarınızın Tıkanmasını Nasıl Önlersiniz ?

Yutma işlemi östaki borusunun açan kasları harekete geçirir. Sakız çiğnerken veya naneli şeker yerken daha sık yutkunursunuz. Bunlar inişe geçmeden önce yapılabilecek iyi egzersizlerdir. Esnemek daha bile iyidir. Esnerken bu kas daha iyi uyarılır. İniş sırasında uyumamaya dikkat etmeniz gerekir çünkü uyurken yutkunma işlemi çok yavaşlar (uçuş ekibi inişe geçildiğinde sizi uyandırmak ister.)

Şayet yutkunmak ve esnemek etkili değilse şu metod en iyi sonucu verir:
1) Burun kanatlarınızı elinizle sıkıca kapatınız.
2) Ağızdan kuvvetli bir soluk alınız.
3) Ağzınız ve burnunuz kapalı olduğun halde bu nefesi yanak ve yutma kaslarınızı kullanarak dışarı üflemeye çalışınız , böylece basınçlı hava östaki borusundan orta kulağa geçebilir. Kulağınızda basınç veya ses hissettiğinizde başardınız demektir. İniş sırasında bunu birçok kere yapmanız gerekebilir.

Bebekler bu işlemi yapamazlar fakat bir şey emerlerse rahatlarlar. İniş sırasında bebeğinizi emziriniz veya besleyiniz ve uyumalarına müsaade etmeyiniz.

Hangi Tedbirleri Almalısınız ?

Kulaklarınıza hava ile basınç yaparken karnınızı ve göğsünüzü kullanmayınız çünkü bu durumda çok fazla basınç oluşur. Uygun basınç sadece yanak ve yutma kaslarınızı kullanarak sağlanır.

Soğuk algınlığınız, sinüs iltihabınız veya alerjiniz varsa en iyisi uçuşu ertelemektir.

Son günlerde bir kulak müdahalesi geçirmişseniz , doktorunuzdan uçuş hakkında bilgi alınız.

Burun Açıcı İlaçlar ve Spreyleri ?

Deneyimli yolcular inişe geçmeden yaklaşık bir saat önce burun açıcı bir ilaç veya sprey kullanırlar. Bu ilaçlar kulağa giden dokuları büzerek orta kulak havalanmasına yardımcı olurlar. Aynı sebepten dolayı alerjisi olan kişiler de alerji ilaçlarının uçuş öncesi almalıdırlar. Burun açıcı ilaçların yüksek tansiyonu, kalp problemi , kalp ritm bozukluğu, tiroid hastalığı, aşırı sinirliliği olan kişilerce kullanılmadan önce mutlaka bir hekime danışılması gerekmektedir. Aynı şekilde hamile bayanlar da hekimlerine danışmalıdırlar.

Kulaklarınız Açılmazsa Ne Yapılmalı ?

İnişten sonra da basınç eşitleyici hareketler yapabilir ve burun açıcı ilaçlara devam edebilirsiniz (burun açıcı spreyleri kullanmayı alışkanlık haline getirmeyiniz ve uzun süre kullanmayınız aksi takdirde daha fazla tıkanıklığa yol açabilirler) Kulaklarınız hala açılmıyor ve ağrıyorsa kulak hekimine başvurmanız gerekir. Hekiminiz, kulak zarınızı çizerek orta kulağınızdaki basıncı veya sıvıyı boşaltmaya ihtiyaç duyabilir.

Delik Kulak Zarı ve Ameliyatları

Delik kulak zarı, dış kulak yolu ile orta kulağı birbirinden ayıran bu ince zarın delik veya yırtık olmasıdır. Orta kulak,  burun gerisindeki genize ‘östaki borusu’ aracılığı ile bağlantılıdır. Bu boru orta kulak basıncı ile hava basıncını eşitler.
Delik kulak zarında sıklıkla işitme azalır ve nadiren de akıntı olur. Ağrı genellikle bulunmaz.

Kulak Zarı Delinmesinin Sebepleri

Kulağa alınan darbe ve iltihap baş sebepler arasındadır. Şu durumlarda kulak zarı delinebilir.

• Kulağa şiddetli tokat atılması

• Kafatası kırığının belli türlerinde

• Ani bir patlama sonrası

• İğne , kibrit çöpü gibi cisimlerin kulak kanalı içersine fazlaca sokulması

• Aşırı sıcak veya asidik bir sıvının kulak kanalına kaçması

Orta kulak iltihapları ağrı , işitme kaybı ve kulak zarının delinmesine yol açabilirler. Kulaktan iltihaplı veya kanlı bir akıntı olabilir. Bu durum,kulak zarı deliği ile birlikte olan orta kulak zarı iltihabıdır.

Nadir durumlarda , kulağa yerleştirilen havalandırma tüplerinden sonra kulak zarında bir delik kalabilir.

Bazılarının iyileşmesi aylar sürse de , çoğu kulak zarı delikleri delindikten birkaç hafta sonra kendi kendilerine kapanırlar.İyileşmeleri esnasında kulak sudan ve darbeden korunmalıdır. Kendi kendine kapanmayan zar deliklerinde operasyon gerekebilir.

Delik Kulak Zarının İşitme Etkileri

Genellikle delik büyüdükçe, işitme kaybı da artar. Deliğin kulak zarındaki yeri de işitmeyi etkiler. Şayet kafatası kırığı orta kulakta birbiri ile bağlantılı olarak işitmeyi iç kulağa ileten kemikçilerde de bir hasar meydana getirmişse, işitme kaybı fazla olabilir. Kulak zarı, ani bir darbe veya patlama sonucu delinmişse, işitme kaybı fazla olabilir ve kulak çınlaması şikayetlere eklenebilir. Bu durumda işitme zamanla geri döner ve kulak çınlaması birkaç gün içersinde azalır.

Kulak zarı deliğine bağlı sürekli iltihap olması, ileri derecede işitme kaybına yol acabilir.

Delik Kulak Zarının Tedavisi

Deliğin tedavisine girişmeden önce işitme testi yapılmalıdır. Kulak zarının onarılmasının faydaları duş yaparken, banyoda veya yüzerken orta kulağı su kaçmasını önlemek, işitme artırmak ve çınlamayı azaltmaktır.

Sürekli iltihaba ve orta kulaktaki yapıların erimesine yol açan ‘kolesteatom (orta kulakta deri kisti)’ Şayet delik çok ufaksa , kulak, burun, boğaz hekimleri bunun kendi kendine kapanıp kapanmayacağını anlamak için bir süre takip etmeyi tercih edebilir. Hekiminiz, mikroskop altında , yeniden kapanması için delik kenarlarını, kimyasal bir madde ile uyarıp üzerine bir kağıt parçası koyabilir. Kulak zarının kapanması ile genellikle işitmede bir iyileşme hissedilir.

Deliğin tam kapanması için birkaç kez (üç, dört kez ) yamalama işlemi gerekebilir. Şayet hekiminiz muayenehanede yapılan bu yamalama işlemi ile zardaki deliğin tam ve iyi olarak kapanmayacağını kanaat getirirse , operasyon planlanır. Birçok operasyon yöntemi vardır ama hepsinde temel ilke, delik üzerine bir doku parçası ile yama yapıp iyileşmeye bırakmaktır. Bu işleme tıp dilinde ‘timpanoplasti’denir. Operasyon çoğunlukla deliğin tam olarak kapanmasını ve işitmenin düzelmesini sağlar. Hekiminiz delik kulak zarınızın doğru tedavisi için gerekli önerilerde bulunacaktır.

İşitme Azlığı

İşitme nasıl olur ?

Kulak, dış, orta ve iç olmak üzere üç bölüme ayrılır. Her kısım kendi içinde, işitmemiz için gerekli işlemleri yapar.

Dış kulak, kulak kepçesi ve dış kulak yolundan meydana gelir. Bu yapılar sesi toplar ve kulak zarına yönlendirir.

Orta kulak, dış ve iç kulak arasında yer alır; kulak zarı ve kulak kemikçiklerini içerir. Ses titreşimlerini iç kulağa iletir. Bunu yaparken aynı bir transformatör gibi çalışır, dış kulak yolundaki ses titreşimlerini, iç kulaktaki sıvıya aktararak, sıvı dalgalarına dönüştürür.

İç kulak, sıvı içerisinde bulunan mikroskopik işitme siniri uçlarını ihtiva eder. Sıvı hareketleri, bu çok ince sinir uçlarını uyarırlar. Uyarılar, sonuçta, ses enerjisinin yorumlandığı yer olan beyine iletirler.

İşitme Azlığı Tipleri Nelerdir ?

Dış ve orta kulak sesi iletir, transforme eder; iç kulak ise algılar. Dış ve orta kulakta bir rahatsızlık olduğu zaman, iletim tipi işitme kaybı gelişir. İç kulaktaki bir rahatsızlıkta, sinir tipi (sensörinöral) işitme kaybı ortaya çıkar. Hem dış ve orta kulak hem de iç kulaktaki rahatsızlık birlikte ise karışık ( Mixt) tip işitme kaybı oluşur.

İletim Tipi İşitme Kaybı : İletim tipi işitme kaybı, dış kulak yolunun kapanması, kulak zarında delik oluşması, orta kulak enfeksiyonları veya orta kulak kemikçiklerinin rahatsızlıklarında oluşabilir. Bu tip bir işitme azlığı genellikle düzeltilebilir niteliktedir.

İletim tipi işitme kaybı olan kimse, sanki kulakları dolu veya tıkanıkmış gibi hisseder. Kendi sesi kulağına kuvvetli geldiği için, sıklıkla yavaş ve belli bir tonda konuşur. Genelde kalabalık ortamlarda daha iyi duyar. Patlamış mısır gibi hışırtı hışırtı çıkartan yiyecekleri yerken, sesler kulağına çok yansır ve konuşmaları anlamak için çiğnemesini durdurma ihtiyacı hissedebilir. Bu tip bir işitme kaybında kişi, telefonda rahatça konuşabilir. Neyse ki iletim tipi işitme kaybına sahip insan, bu rahatsızlığından dolayı hiçbir zaman tam sağır olmaz. Uygun bir operasyon veye işitme cihazı ile her zaman duyması sağlanabilir.

Sinir Tipi ( Sensörinöral ) İşitme Kaybı: Bu tip işitme kaybı, iç kulak dolaşımının bozulması veya sıvı basıncının yükselmesi veyahut sinir iletimindeki bozukluklardan meydana gelir. En sık sebebi, yaşlanma ile sinir uçlarında olan değişikliklerdir. Bu tip işitme kaybı düzeltilemez, fakat nadiren sağırlığa yol açar. Sinir tipi işitme kayıplı hasta, etrafında söylenenleri duyduğunu fakat anlayamadığını söyleyebilir. Ses şiddetinin artması, sadece kafasının karışmasına yol açar.Konuşmayı duyabilir fakat net algılayamaz. Sessiz ortamlarda daha net duyar ama telefonda konuşulanları duymakta zorlanır. Pes sesleri, tiz seslerden daha rahat algılar, bu yüzden bir erkeğin dediklerini, sesi ince bir bayanın dediklerinden daha anlaşılır bulabilir. Zil sesini veya diğer odada çalan telefon sesini duyamayabilir. Telefon ve zil seslerini buna göre ayarlamak gerekir.

Bir Kulakta İşitme Kaybı: Bir kulakta oluşan işitme kaybı, kişinin, sesin geldiği yönü tayin etmesine engel olur. Rahatsız olan kulak tarafından konuşulduğunda veya akustiğin iyi olmadığı yerlerde duymakta zorlanır.

Rehabilitasyon: İşitme kaybının sebebini, derecesini anlamak için kişinin, bu işle uğraşan bir kulak, burun, boğaz hekimi ve bir odyolog tarafından işitme testleri yapılarak değerlendirilmesi lazımdır.

Tedavi seçeneği, bazı eksikliklerin giderilmesi, önleyici tedbirler, ilaç, cerrahi veya bunların birleşimiyle olabilir.

İşitme kaybı olan her kişinin yeterli rehabilitasyona ihtiyacı vardır.

İyi bir rehabilitasyon programı, dudaktan okumayı, işitme eğitimini, konuşma eğitimi, ve geliştirmesini, içerebilir.

Bütün bunlar bir kişi için uygulanmayabilir. Herkes gerekli olduğu kadarını alarak yardım görür. Bu yöntemler yabana atılmamalıdır, yardımı, tahmin edilenden çok fazla olabilir.